*trường thcs BùI THị XUÂN* phòng gd-ĐT QUY NHƠN*
gd
QUY NHƠN
* NIÊN KHOÁ 2011-2012*
VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY VÀO MÔN TOÁN
CHUYÊN ĐỀ
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bộ GD&ĐT triển khai trên diện rộng chuyên đề ứng dụng bản đồ tư duy hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học. Việc sử dụng BĐTD giúp cán bộ quản lí có cái nhìn tổng quát toàn bộ vấn đề, giúp GV đổi mới PPDH, giúp học sinh học tập tích cực đó chính là một trong những cách làm thiết thực triển khai nội dung dạy học có hiệu quả - nội dung quan trọng nhất trong năm nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng Trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động.
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Do đó việc sử dụng BĐTD vào dạy học là thiết thực và cần thiết để đổi mới PPDH, giúp học sinh học tập tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập.Tuy nhiên,vì là phương pháp mới, nên khi áp dụng học sinh còn lạ lẫm, giáo viên không tránh khỏi sự lúng túng trong việc tổ chức hoạt động dạy học trên lớp với việc thiết kế và sử dụng BĐTD. Để giải quyết vấn đề trên và nhằm vận dụng vào thực tế giảng dạy của bộ môn, trong chuyên đề này, tổ bộ môn chúng tôi chọn đề tài: ỨNG DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY HỔ TRỢ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY SINH HỌC nhằm để trao đổi với các đồng nghiệp về các vấn đề:
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
- Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán như thế nào?
- Cách thức sử dụng BĐTD ra sao để học sinh khỏi bỡ ngỡ,giáo viên đỡ lúng túng khi vận dụng?
- Vận dụng BĐTD vào thực tế dạy SINH HỌC như thế nào? Các hoạt động dạy học nào có thể sử dụng bản đồ tư duy?
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
Bản đồ tư duy (BĐTD) là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng. BĐTD là một công cụ tổ chức tư duy nền tảng, có thể miêu tả nó là một kĩ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp với cấu trúc, hoạt động và chức năng của bộ não, giúp con người khai thác tiềm năng vô tận của bộ não.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
Cơ chế hoạt động của BĐTD chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các mạng lưới liên tưởng (các nhánh). BĐTD là công cụ đồ họa nối các hình ảnh có liên hệ với nhau vì vậy có thể vận dụng BĐTD vào hỗ trợ dạy học kiến thức mới, củng cố kiến thức sau mỗi tiết học, ôn tập hệ thống hóa kiến thức sau mỗi chương,...
Do đó việc sử dụng BĐTD mang lại nhiều lợi ích cho giáo viên và học sinh
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
I.1 Đối với giáo viên:
Góp phần đổi mới phương pháp dạy học:
Làm cho tiết học sinh động , phát huy tính tích cực
sáng tao và thu hút học sinh chú ý vào tiết dạy.
Tính khả thi:
Có thể vận dụng BĐTD vào hỗ trợ các hoạt động dạy học – Vận dụng bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của nhà trường, của giáo viên, của học sinh
-Hiệu quả dạy học cao:
Giúp học sinh ghi nhớ nhanh hơn, sâu hơn –Giúp học sinh khá giỏi tập dượt nghiên cứu khoa học
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
I.2 Đối với học sinh:
I.1 Đối với giáo viên:
+ Huy động tất cả học sinh tham gia xây dựng bài
+ Liên hệ kiến thức trong sách vở với cuộc sống
+ Liên kết kiến thức mới với kiến thức đã biết
+ Rèn luyện năng lực hệ thống hóa một vấn đề
+ Học sinh phát huy năng khiếu hội họa:
+ Tự tin, diễn đạt lưu loát trước đông người
I.2 Đối với học sinh:
- Học sinh học tập tích cực,chủ động
+ Hiểu sâu kiến thức
+ Học được cách học
+ Tự mình xây dựng kiến thức
+ Khắc phục được hiện tượng đọc chép
Học sinh phát huy tiềm năng sẵn có
- Giáo dục toàn diện học sinh
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
II. Vận dụng BĐTD vào thực tế dạy học toán
II.1 Vận dụng BĐTD vào dạy kiến thức mới
Trong dạy học toán chúng ta có thể sử dụng BĐTD vào dạy một nội dung của bài hoặc dạy cả bài mới
* Dạy một nội dung kiến thức mới của bài
Có thể cho HS lập BĐTD củng cố kiến thức định nghĩa, tính chất hình bình hành đã học.
Ví dụ: Dạy bài “Hình bình hành” – toán 8
Sau đó giáo viên dùng sơ đồ đặt vấn đề ngược lại để HS tìm ra dấu hiệu nhận biết hình bình hành
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
II. Vận dụng BĐTD vào thực tế dạy học toán
II.1 Vận dụng BĐTD vào dạy kiến thức mới
* Dạy một nội dung kiến thức mới của bài
* Dạy nội dung kiến thức mới cả bài
Ví dụ: Dạy học bài Hình chữ nhật – Toán 8
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
II. Vận dụng BĐTD vào thực tế dạy học toán
II.1 Vận dụng BĐTD vào dạy kiến thức mới
II.2 Vận dụng BĐTD vào dạy củng cố kiến thức
Có thể sử dụng BĐTD củng cố một nội dung của bài học hoặc củng cố cả bài
Ví dụ Dạy học bài Hình bình hành – hình học 8
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
II. Vận dụng BĐTD vào thực tế dạy học toán
II.1 Vận dụng BĐTD vào dạy kiến thức mới
II.2 Vận dụng BĐTD vào dạy củng cố kiến thức
II.3 Vận dụng BĐTD vào dạy luyện tập
* Lập BĐTD các dạng bài tập của một bài học
Ví dụ: Tiết luyện tập hình bình hành
Cuối tiết giáo viên hướng dẫn các em lập BĐTD về các dạng bài tập của bài hình bình hành.
Dựa vào sơ đồ, hãy tìm mỗi dạng một bài tương tự ( trong SBT, sách tham khảo) và giải (HS khá, giỏi)
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
II. Vận dụng BĐTD vào thực tế dạy học toán
II.1 Vận dụng BĐTD vào dạy kiến thức mới
II.2 Vận dụng BĐTD vào dạy củng cố kiến thức
II.3 Vận dụng BĐTD vào dạy luyện tập
* Lập BĐTD các dạng bài tập của một bài học
* Lập BĐTD về cách chứng minh một tính chất nào đó
Ví dụ: Tiết luyện tập
bài ”Định lí đảo và hệ quả của định lí Ta-let”
Cho học sinh lập BĐTD về các cách chứng minh hai đường thẳng song song đã học
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
II. Vận dụng BĐTD vào thực tế dạy học toán
II.1 Vận dụng BĐTD vào dạy kiến thức mới
II.2 Vận dụng BĐTD vào dạy củng cố kiến thức
II.3 Vận dụng BĐTD vào dạy luyện tập
II.4 Vận dụng BĐTD vào dạy ôn tập chương
* Lập BĐTD hệ thống kiến thức của chương
Ví dụ: Tiết “ Ôn tập chương tứ giác”Hình học 8
Giáo viên có thể cho các em họp tổ làm bài ở nhà:
Lập BĐTD về “Định nghĩa các hình tứ giác đặc biệt”
Ví dụ: Tiết “ Ôn tập chương tứ giác” Hình học 8
Khi vào tiết ôn tập, giáo viên có thể gọi đại diện một vài tổ lên bảng dùng sơ đồ đã lập thuyết minh định nghĩa các hình tứ giác đặc biệt Qua đó làm rõ mối liên hệ giữa các hình
GVnhận xét, đánh giá, bổ sung hoàn chỉnh BĐTD
Dùng sơ đồ cho học sinh giải bài tập 87(SGK)
Sau đó giáo viên chuẩn bị sẵn BĐTD về:
“ Dấu hiệu nhận biết các hình tứ giác đặc biệt”
(Sơ đồ minh họa)
Qua sơ đồ, cho các em trình bày dấu hiệu nhận biết của từng hình tứ giác đặc biệt. GV nhận xét, sửa sai (nếu có) và dùng BĐTD chuyển ý đưa vào giải bài tập 88(SGK)
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Lợi ích của sử dụng BĐTD trong dạy và học toán
II. Vận dụng BĐTD vào thực tế dạy học toán
II.1 Vận dụng BĐTD vào dạy kiến thức mới
II.2 Vận dụng BĐTD vào dạy củng cố kiến thức
II.3 Vận dụng BĐTD vào dạy luyện tập
II.4 Vận dụng BĐTD vào dạy ôn tập chương
* BĐTD hệ thống kiến thức của chương
* BĐTD các dạng bài tập cơ bản của chương
- Giúp giáo viên định hướng đúng chuẩn kiến thức
Giúp học sinh nhận dạng bài tập
Biết vận dụng kiến thức nào vào mỗi dạng bài để giải
Ví dụ: Trong tiết ôn tập chương TỨ GIÁC (tiết 2)
Lập BĐTD về các dạng bài tập cơ bản chương tứ giác
Sơ đồ minh họa
KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Trên đây là một số ý kiến mà nhóm toán 8 chúng tôi mạnh dạn trao đổi để thấy rằng việc sử dụng BĐTD vào dạy học toán là thiết thực và cần thiết vì tính khả thi cao đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạy học. Tuy nhiên, không có phương pháp nào cầu toàn, mà cần kết hợp các phương pháp dạy học hiện đại với phương pháp dạy học cổ truyền hợp lí nhằm mang lại hiệu quả cao nhất cho tiết dạy.Khi sử dụng BĐTD vào dạy học toán cần chú trọng giúp các em cách ghi, cách học, cách nhớ, cách diễn đạt bằng BĐTD, không quá chú tâm vào hình thức, sa đà vào vẽ, tô màu, ảnh hưởng thời gian làm bài của học sinh.
KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Việc ứng dụng BĐTD vào dạy học mới được triển khai trên diện rộng, bản thân chúng tôi cũng mới được tập huấn, tìm hiểu, áp dụng vào giảng dạy chưa nhiều nên những ý kiến trao đổi trên còn nhiều hạn chế và thiếu sót.
Rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ quí đồng nghiệp để chuyên đề được hoàn thiện và đưa vào sử dụng hiệu quả hơn. Xin chân thành cám ơn.
CHÚC CÁC THẦY CÔ GIÁO SỨC KHỎE